Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) analizinde, “Katılım bankaları ile geleneksel bankacılık arasındaki yapısal farklar, müşterilere sağlanan fon getirileri ve kredi maliyetleri iki banka türü arasında ayrışmaya neden oluyor.” denildi. TCMB’de Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğünde Kıdemli Uzman Berrin Burcu Dügün, Uzman Numan Alanlı ve Uzman Onur Koca tarafından hazırlanan “Katılım Bankaları Kar Payı İstatistikleri” başlıklı analiz Bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.
Üç farklı veri seti uygulaması
TCMB’nin katılım bankalarının katılma hesaplarına uyguladığı kar payı oranlarını ve finansman krediler için uyguladığı kâr oranlarını “Faiz ve Kâr Payı İstatistikleri” adıyla lk defa yayımlamaya başladığı aktarılan analizde, kar payı istatistiklerinin katılma hesapları için haftalık akım kar payı oranları, krediler için ise haftalık akım kar oranları ve aylık stok kar oranları olmak üzere üç farklı veri setinden oluştuğu bildirildi.
Bankacılık istatistikleri ortaya kondu
Yazıda söz konusu yeni seriler incelenerek ilgili bankacılık sektörü istatistikleri ile karşılaştırmalı bir analiz sunulduğu aktarılan analizde, Türk lirası (TL) cinsinden katılma hesaplarına uygulanan haftalık akım kar payı oranları ile mevduat bankalarının TL vadeli mevduatlara uyguladığı haftalık akım faiz oranlarının çoğunlukla birbirine yakın seyrettiği, ancak faiz oranlarının yükseldiği dönemlerde kar payı oranlarının faiz oranlarını gecikmeli takip ettiğinin görüldüğü vurgulandı.
Krediler ve kar oranları
Analizde, şu bilgilere yer verildi: “Kredi kar oranı istatistikleri akım ve stok olmak üzere iki ayrı veri seti olarak yayımlanmakta. Akım kar oranları ilgili hafta içinde açılan yeni kredilere uygulanan oranları, stok kar oranları ise ilgili tarihte açık bulunan tüm kredilere uygulanan oranları gösteriyor. Katılma hesaplarından farklı olarak, kredi kar oranları kredinin açılış anında belirlendiğinden, kredi faiz oranlarıyla karşılaştırıldığında bir dönem uyumsuzluğu bulunmuyor. Katılım bankalarının TL kredi kâr oranları ile bankacılık sektörünün TL kredi faiz oranları karşılaştırıldığında, ticari kredilerde her iki banka grubunun uyguladığı oranların benzer olduğu görülüyor. Ancak tüketici kredilerinde, katılım bankalarının uyguladığı kâr oranlarının daha düşük olduğu ve bu farkın 2023 Ağustos ayından itibaren belirgin şekilde açıldığı gözleniyor.”
Konut, taşıt ve ihtiyaç kredileri
Analizde, konut, taşıt ve ihtiyaç kredilerinden oluşan tüketici kredi oranlarında gözlemlenen bu farkın katılım bankalarının işleyişinin geleneksel bankacılıktan ayrışmasıyla açıklanabileceği vurgulandı.
Mevzuat gereği, katılım bankalarının mal veya hizmet alımı karşılığı olmaksızın doğrudan nakit finansman sağlamasının mümkün olmadığı belirtilen analizde, bu nedenle, ihtiyaç kredileri kapsamında yalnızca hac/umre, eğitim ödemeleri ve dayanıklı tüketim malları gibi belirli alanlara yönelik olan ve doğrudan satıcıya ödeme yapılan finansman modelleri sunulduğu bildirildi.
