Türkiye’de ilk örnekleri 1985 yılında ortaya çıkan İslami finansal sistem, 2005 yılında “katılım bankası” statüsünün yasal çerçeveye kavuşmasıyla birlikte daha kurumsal bir zemine oturmuştur. Özellikle kamu destekli katılım bankalarının kurulması, sektörün hem görünürlüğünü hem de büyüme potansiyelini önemli ölçüde artırmıştır. Ancak katılım bankacılığı henüz bankacılık sisteminde sınırlı bir pazar payına sahiptir ve çeşitli yapısal
sorunlarla karşı karşıya.
Güçlü yönlere sahip
Katılım bankacılığının güçlü yönleri, sektöre ülke içerisinde ve küresel ölçekte rekabet avantajı sağlamaktadır. Katılım bankacılığının faizsiz finans modeline dayalı olan etik ve şeffaf yapısı, dini hassasiyetleri olan kitleler için cazip bir alternatiftir. Katılım esaslı ve risk paylaşımına dayalı ürün yapısı ise müşterilerle olan güven ilişkisini pekiştirmektedir. Türkiye’de katılım bankacılığının kırk yıllık tecrübesi ve kurumsal bilgi birikiminin yanı sıra kamu bankalarının sektöre katılım sağlaması ve devlet desteği, katılım bankalarının güvenilirliğini artıran bir
özelliktir. Ayrıca ülke genelinde yaygın şube ağına ulaşılmış olup, geniş müşteri kitlesine
erişim imkânı sağlamaktadır.
Büyüme potansiyeli
Katılım bankalarının takipteki alacaklarını konvansiyonel bankalardan daha düşük olması, aktif kalitesinin korunmasına katkı sağlamaktadır. Günümüzde uluslararası İslami finans standartlarına uyum sürecinde ilerleme kaydedilmiş olup, yüksek sermaye yeterlilik oranlarının sürdürülmesi sektörün kurumsal sağlamlığını da artırmaktadır. Genç ve dinamik nüfusun finansal hizmetlere olan ilgisindeki artış ve İstanbul Finans Merkezi’nin sunması beklenen stratejik fırsatlar, katılım bankacılığının gelecekteki büyüme potansiyelini artırmaktadır.
Genç nesil ve gelişim süreci
Katılım bankacılığı sektörünün pazar payı düşük olup, aslında önemli bir genişleme alanı da sunmaktadır. Genç nüfusun FinTech ve dijital bankacılığa olan yakın ilgi ve alakası, dijital katılım bankalarının yaygınlaşmasına da destek olmaktadır. Katılım bankacılığı yeşil
finansman, faizsiz sermaye piyasaları, altın bankacılığı ve sukuk (kira sertifikası) gibi ürünlerle çeşitlendirme imkânına sahiptir. Ayrıca uluslararası İslami finans kuruluşlarıyla iş birliği ve artan küresel İslami finans kaynakları da Türkiye’deki katılım bankalarının fon
temininde avantaj sağlayabilir. İstanbul Finans Merkezi’nin küresel vizyonu, yurt dışı pazarlara açılım fırsatıyla birleştirilebilirse sektör uluslararası alanda daha görünür bir hâle gelecektir. Ayrıca, İslam ekonomisi alanında lisans ve yüksek lisans eğitimleriyle yetiştirilen
insan kaynağı sektöre nitelik kazandırma potansiyeli taşımaktadır.
Katılım bankacılığının mevcut durumu
Haziran 2026 itibarıyla Türkiye’deki Türkiye Bankalar Birliği verilerine göre mevduat ile kalkınma ve yatırım bankalarında toplam çalışan sayısı 188.406 kişi olmuştur.Faizsiz bankacılıkta uygulanan finansman tekniklerinin klasik bankalardan farklı veya benzer yönlerini değerlendirirken, konuya ekonomik, felsefi ve prensipler açısından bir arada bakılmalıdır. Şeklen ya da mantık yürütmeyle her zaman gerçeği görmek mümkün değildir. Çoğu zaman şeklen birbirine çok benzeyen durumlar, içerik olarak tamamen farklı sonuçlar üretmektedir. Bizim inancımıza ve bilimsel tespitlere göre kişilerin niyetleri, yaptıkları işin neticesini etkiler.
Müslümanlara çözüm mü?
Başta Müslüman nüfusunun çok büyük bölümü tasarruflarını faizli bankalarda değerlendirmektedir. Faizli sistemi benimsemese ve faizin haram olduğuna inansa da insanlar, tasarruflarını faizli enstrümanlarda değerlendirmekte herhangi bir sorun görmemektedirler. Üstelik, zayıf ekonomik yapıları nedeniyle İslam toplumlarında faiz kurumu daha tahripkâr olmaktadır. Diğer taraftan, bu toplumlarda büyük bir kesim faizsiz bankacılığa tereddütle yaklaşmaktadır. Bunda bankadan bankaya değişen uygulamaların oluşturduğu kafa karışıklığının yanı sıra, sistemin felsefesinden uzak özellikle Amerikan ve Avrupa kişilerin ya da kurumların uygulamaları daha etkili olmaktadır. Ayrıca, İslam ülkelerindeki Müslümanların sahip olduğu ve yönettiği bankaların bazı uygulamaları şekli boyuta indirgemeleri ve klasik bankalarla aynı tarz ve içerikte rekabete kalkışmaları da bu algıda etkili olmaktadır.
Dünden bu güne gelişen süreç
Bugünkü ismiyle katılım bankacılığı olarak ifade edilen bankacılık modeli ile Türkiye’nin tanışması, 1980’li yıllarda, uluslararası piyasalara uyum sağlama sürecinde olmuştur. 1980’li yıllar Türk mali sistemine derinlik kazandırma, araç ve müesseseler bakımından zenginleşip çeşitlendirme çabalarının arttığı bir dönemdir. Katılım bankaları bu çabaların sonucu olarak, 80’lerin ortalarında finansal sistemimize katılan yeni bir finans / bankacılık modelidir. Katılım bankaları, başlangıçta da günümüzde de konvansiyonel bankalarla aynı piyasa işlemlerini faizsiz bankacılık usulleri ile yapmaktadırlar. Nihayet 5411 sayılı Kanun, 01.11.2005 tarihinden itibaren katılım bankalarının Türk mali sektörü içinde
bulundukları statü karmaşıklığından kurtulmasına, resmen ve fiilen banka alt türü olarak (mevduat bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları ile birlikte) kabul edilmesine, yapılan düzenlemelerin katılım bankalarının mali sektör içindeki geleneksel bankalar ile rekabet edebilme güçlerine ve hukuki yapılarına önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Kanımızca katılım bankacılığı ile ilgili olarak dönüm noktası
sayılabilecek düzenlemelerden birisi budur. Katılım bankaları bundan sonra çok ciddi bir gelişim ve büyüme göstermiş; statüleriyle ilgili pek çok tartışma sona ermiştir.
