Avrupa’dan Latin Amerika’ya, Asya’dan Ortadoğu ve Uzakdoğu&ya kadar küresel düzlemde ülkeler bazında yaşanmakta olan ekonomik sıkıntılara çözüm bulunmaya çalışılırken ABD’nin İran merkezli Ortadoğu’da başlattığı askeri operasyonlar sadece bölgeyi değil tüm global ekonomiyi ateşe attı.ABD-İsrail destekli İran’a yönelik hava saldırıları piyasaları altüst ederken enerjiden lojistiğe turizmden gıdaya katar çok geniş bir alanda fiyatlar tavan yaptı. Sadece sivil kayıplar değil piyasalarda da büyük kayıplar yaşandı.
Amerika Birleşik Devletleri’nin 28 Şubat 2026 tarihinde İsrail’in desteği ile İran yönetimine karşı başlattığı operasyon devam ederken Washington’un haftalar geçmesine rağmen bölgede istediğini alamaması ülke içinde rahatsızlık oluşturmaya başladı.
Bütçeye maliyeti ağırlaşıyor
İşgal sürecinin ilk haftasında bu saldırıların bütçeye maliyetinin 12 milyara ulaştığı kaydedilirken ülke dış borcunun 39 trilyon dolarla tarihinin en yüksek seviyeye çıktığı bir dönemde bu operasyonların yapılması da dikkati çekiyor. Pentagon kaynaklarına göre,bilgiler dışarıya sızdırılmasa da, her saat başı federal bütçenin kaybı 35 milyon dolarlık bir yük haline gelmiş durumda. Askeri sevkiyat ve hasar onarım maliyetleri de artmaya devam ediyor.
Bir taraftan ülke genelinde evsizlik krizini bitirme yönünde adımlar atılmaya çalışılırken eğitim ve sağlık harcamalarında beklenen reform yerine çatışmalara para akıtılması eleştiri konusu olmaya başladı.
ABD bir taraftan enerji maliyetlerni azaltmaya soyunurken bir taraftan da denizaşırı harcamaların ortaya çıkması Demokratları da germiş durumda. Bu tarz harcamaların yapısal riskleri beraberinde getireceğini belirten muhalifler Trump yönetiminin rasyonel politikalardan uzaklaştığı kanaatinde.
Vatandaşın huzuru mu Trump’ın çıkarı mı?
Ekonomik Bakış’a değerlendirmede bulunan Uluslararası ilişkiler uzmanları, “Ülkede sadece enerji maliyetleri değil, market enflasyonu da var. Bu bütçe tercihleri hayat pahalılığına da kapı aralayacak. Yönetim vatandaşın alım gücünden ziyade kendi siyasal çıkarları peşinde. Dakikada 1 milyon dolar savaş gideri yapan bir yönetimle karşı karşıyayız. Bu sürdürülebilir bir durum değil. ABD yönetimi tükenişin eşiğinde. ABD Savaş Bakanlığı, askeri operasyonları desteklemek amacıyla 200 milyar dolarlık ek finansman talep etti; bu durum, Kongre’de Cumhuriyetçiler arasında bölünmelere yol açtı.İran’a karşı yürütülen işgal, mali ve insan kayıplarının artışını, stratejik hedeflerin belirsizliğini ve ABD içindeki siyasi bölünmelerin derinleşmesini gözler önüne seriyor” yorumunu yaptı.
Büyümeye ve istikrara darbe
Orta Doğu’da savaşın tırmanması, jeopolitik dinamiklerdeki kırılganlığı ortaya koyarken çatışmanın süresi ile kapsamına bağlı olarak ABD ekonomisi ile kredi koşulları üzerinde uzun vadeli etkiler oluşturuyor. ABD ekonomisi geçen yıl yüzde 2,2 büyüme kaydetmişti. 2026 yılı için bu beklenti 2,4. Operasyonların uzaması istikrarsızlığa ve büyümede sekteye neden olacak. İsrail endeksli yürütülen operasyonlar borsa kayıplarını da artırdı. İşgalin “ortaklarından” İsrail de ekonomik soranlarla karşı karşıya. Amerikan desteği ile ayakta durmaya çalışan ülkenin ilk 20 günde operasyon maliyetinin 6,4 milyar dolara ulaştığı ülke basınında dile getirildi.
Enerji hatları gerildi
Amerikan yönetimi enerji kaynaklarına konmak için bir taraftan Grönland’a el koyma gibi fikirler taşırken bir taraftan da Latin ülkelerinin yer altı kaynaklarını sömürmek adına gizli operasyonlar tertipliyor. İsrail’in bölgede hamisi konumundaki Trump yönetiminin İran saldırıları enerji fiyatlarını zirveye taşıdı. Petrol ve doğalgaz potansiyeline sahip İran’ın bölgedeki Amerikan üslerine yaptığı füze saldırıları ile birlikte Hürmüz Boğazını kısıtlaması enerji arzında ve lojistik sevkiyatında ciddi sorunlara yol açtı.
Günlük 500 milyon dolarlık harcama
ABD operasyonlarının maliyeti giderek arıyor. Pentagon tüketilen mühimmatın yerine konması için gayret gösteriyor. Günlük 500 milyon dolarlık harcama sözkonusu. Hava savunma sistemleri milyarlarca doları buluyor. İran’ın savaşı bölgeye yayma planı da ABD için endişe kaynağı. Nitekim Tel-Aviv’in İran füzelerince vurulması, ABD F-35 savaş uçağının İran tarafından düşürülmüş olması bazı sorgulamaları da beraberinde getiriyor. Amerikan üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Suudi Arabistan’ın maddi anlamda elde tutulması da önem arz ediyor.
“İsrail’in köpeği olmayalım” çıkışları da var
Amerikan kamuoyunda “Biz neden bölgesel güvenlik konusunda İsrail’in köpeği olmayı kabul ediyoruz” şeklinde sert eleştiriler de dikkatlerden kaçmazken askeri kayıpların artması devam ederse Amerikan halkı protestolarla sokaklarda daha çok görülmeye başlanacak. İç politikada skandallarla sarsıldığı ve ülkeyi çıkmaza götürdüğü kanaatindeki kamuoyu Trump yönetiminin ensesinde. Güvenlik politikalarıyla iç siyasal cepheyi pekiştirmeye çalışan Trump yönetiminin işinin ise hiç kolay olmayacağı kanaati hakim.
Enflasyonist baskılar, lojistik sorunlar artacak
ABD-İran savaşı, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol arz akışının kesilmesiyle küresel enerji piyasalarında şok etkisi oluşturdu. Petrol hammadde fiyatları artarken küresel borsalarda trilyon dolarlık kayıplar görüldü. Kimya endüstrisinden turizme, gıda sevkiyatından enerji nakillerine kadar geniş kapsamda yaşanan lojistik engelleri sadece bölgede değil dünya ekonomisinde de enflasyonist bir baskıya kapı araladı.
Küresel borsa kayıpları yaşandı
Körfez ülkelerinin petrol ihracatındaki düşüşle birlikte brent petrol fiyatlarında yüzde 40’tan fazla artış görüldü.Bu durum enerji fiyatını yukarı çekti. Dünyanın en önemli petrol ve LNG (sıvılaştırılmış doğalgaz) rotası olan Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, küresel lojistik zincirini durdurdu.Yükselen petrol ve navlun fiyatları, gıda ve sanayi maliyetlerini artırarak bölgesel enflasyonist ortamı global boyutu taşıdı. Küresel piyasalar sarsılırken güvenli liman olarak görülen varlıklara yönelim arttı.Körfez ülkeleri ihracat kayıpları yaşarken, Asya ülkeleri (Çin, Hindistan, Japonya) enerji arz güvenliği sorunuyla karşı karşıya.
Sektörlere etki ediyor
Çatışmalar, Körfez ülkeleri açısından ciddi gelir kaybına yol açarken, yabancı iş gücüne dayalı üretim modelinde de baskıya neden oluyor. Savaş, Türkiye’nin gübre, alüminyum ya da helyum gibi önemli girdilere erişimini zorlaştırırken, bu ürünleri işlemek için gereken enerjinin fiyatını da artırdı.Türkiye’de enerji fiyatlarının iç piyasaya etkisinin sınırlanması amacıyla mart ayı başından itibaren eşel mobil sistemi devreye alındı.Ortadoğu’daki savaş, hava taşımacılığı sektörünü en çok etkileyen alan oldu.
Avrupa piyasaları dalgalandı
Piyasaları yatıştırma amacıyla, ABD, 20 Mart’tan 19 Nisan’a kadar geçerli olmak üzere, İran kaynaklı ham petrol ve petrol ürünlerinin gemilerle satışına izin veren genel bir lisans çıkardı.Avrupa piyasaları, savaşın yayılabileceği endişeleriyle belirgin şekilde gerilerken, Wall Street de eş zamanlı düşüşler yaşadı. Bu geri çekilmeler, yatırımcıların temkinli bekleyişini ve küresel ekonomi üzerindeki olası uzun vadeli etkiler konusundaki kaygılarını yansıttı.
Yeni tedbirler alınmaya başlandı
Avrupa, savaşın etkileriyle başa çıkmak için enflasyonu düşürmeye ve etkilenen hanehalkı ile sektörleri desteklemeye odaklanan 80 ekonomik önlem açıkladı.Ortadoğu’daki kriz sonrası fırlayan enerji fiyatları karşısında Avrupa Birliği “acil koruma” paketini açıkladı. AB Konseyi Başkanı Costa, “Halkımızı ve şirketlerimizi korumalıyız” diyerek vergi indirimi ve 30 milyar Euro’luk destek kararını duyurdu.
AB uzun dönem çözüm peşinde
AB liderleri Birliğin rekabet gücünü artırmak amacıyla tek pazarı güçlendirmeye yönelik kapsamlı bir reform takvimi içeren planı onayladı. Önlemlerin 2027 sonuna kadar hayata geçirileceği ve AB pazarındaki en kritik 10 engelin kaldırılacağı duyuruldu. Enerjide vergilerin indirilmesi de bu süreçte öne çıkan çözümlerden.
Uluslararası yatırımcıların Körfez’deki sermayeleri büyük bir riskle karşı karşıya. Bölge ülkelerinin turizmi bu süreçte ağır darbe aldı. Konut satışlarından kruvaziyer turizmine kadar sektörler kayıp yaşadı.
