Türkiye ekonomisi uzun yıllar boyunca darbelere ve siyasi müdahalelere maruz kalırken bu müdahaleler ekonomide yapısal sorunlara yol açarak, ülkenin dışa bağımlılığını artırdı. Planlanan politikalar kısa dönemli uygulanmış ve ekonominin kalkınma ve toparlanma dönemleri yeni krizlerle sekteye uğratılmıştır. Bu gelişmeler ve üretime geçememe süreci, kaynakların atıl kalmasına ve siyasi ilişkilerin de bağımlılık üzerinden şekillenmesine yol açmıştır. Türkiye ekonomisi 1960, 1980 darbeleri ve 28 Şubat 1997 post modern darbesinde askeri müdahalelerle önemli ölçüde zarara uğratılmıştır. Ekonomik krizler kendini tekrarlayan bir hal almıştır. Dönemin siyasi otoritelerinin koalisyon hükümetlerinden oluşması, kriz ortamını derinleştirmiştir. Askeri müdahaleler ile ekonomi dizayn edilmeye çalışılmıştır. 2002 sonrasında ise Türkiye ekonomisi uzun bir aradan sonra yeniden tek parti hükümeti dönemine geçmiş, alınan reform kararları ekonomide yeni bir dönemi başlatmıştır.
15 Temmuz’da da devreye girmişlerdi
“15 Temmuz hain FETÖ darbe girişiminin doğrudan kişi başı maliyeti yaklaşık 2 bin dolara tekabül ederken Ülke ekonomisine dolaylı maliyetinin 350 milyar doları bulduğunu dile getiren finans piyasaları uzmanları Fetullahçı Terör Örgütü’nün (FETÖ) 15 Temmuz’daki hain darbe girişimi sonrası hızla uygulamaya alınan finansal önlemler sayesinde Türk ekonomisinin bu şoku kısa sürede atlatsa da darbe girişiminin ekonomiye faturası ağır olduğu yönünde görüşe sahip.
Piyasaları negatif etkilemişti
FETÖ’nün hain darbe girişimi sonrası piyasalar bir anda artan risk algısı sebebiyle zorlu bir döneme girmişti. Ülkede yaşanan olağanüstü durum sebebiyle artan riskler, ekonomik göstergeleri negatif yönde etkilemiş, bunun ilk emareleri de döviz kuru üzerinde görülmüştü.14 Temmuz 2016’da günü 2,8778’den kapatan dolar/TL, 15 Temmuz’daki FETÖ’nün hain darbe girişiminin basına yansıması sonucu yurt dışı piyasalarda satış ağırlıklı bir seyir izleyerek yüzde 5,1’lik artışla 3,0250 seviyesine yükselmişti.Araya giren hafta sonu sebebiyle uluslararası piyasaların kapalı olması ve darbe girişiminin kısa sürede bastırılması, göstergelerin daha da kötüleşmesini engelleyen unsurlar olmuştu.
Finansal açıdan gerilim yaşanmıştı
Hain FETÖ darbe girişiminin büyük oranda bastırıldığı pazartesi günü, BIST 100 endeksi 15 Temmuz cuma günkü kapanışa göre günü yüzde 7,08 düşüşle 76.957,61 puandan günü tamamlamıştı. Haftanın devamında da düşüş eğilimini sürdüren endeks, haftayı yüzde 13,39’luk değer kaybıyla kapatmıştı.Haziranda 6 aylık bir yükseliş trendinin ardından 107,4 seviyesine yükselen sanayi üretim endeksi, temmuzda 20 puandan fazla gerileyerek 86,9 seviyesine inmişti.İhracat ve ithalat tarafı da darbe girişiminden olumsuz yönde etkilenmiş, ticari aktivitede önemli bir düşüş gözlemlenmişti. İhracat temmuzda bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 11,5 azalmış, yavaşlayan tüketim harcamalarıyla birlikte ithalat da temmuzda bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 19,4 düşmüştü.
Alınan önlemlerle etki kırılmaya çalışıldı
15 Temmuz sonrası piyasalarda oluşan tedirginliğin asgari seviyeye indirilmesi için ekonomi yönetimi ve regülatörlerin aldığı birçok önlem sayesinde darbe girişiminin ekonomiye maliyeti minimuma indirilmeye çalışılmıştı.Alınan önlemler sayesinde ekonominin kısa sürede eski seviyelere ulaşılması sağlanırken, BIST 100 endeksinin darbe öncesi seviyelere yükselmesi 6 ay sürmüştü. Sonrasında bir yıl içinde yaklaşık yüzde 50 yükselen BIST 100 endeksi, Ocak 2018’de 120 bin seviyesini görmüştü.
Darbe girişimi sebebiyle zarar gören ekonomik dinamiklerin iyileştirilmesi için yoğun çaba sarf eden hükümet ayrıca çeşitli konularda mücadele etmek zorunda kalmıştı. Darbe girişiminden sonra ekonomiye dönük yurt dışı kaynaklı manipülatif ataklar da durdurulmaya çalışıldı.
Ekonomik bedel ödendi
Darbe girişimi sonrası süreçte yaşananlarla birlikte Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye girişlerinde gözle görülür bir yavaşlama yaşandı, 2016’da 16 milyar dolar olan bu tutar 2019’da 8,6 milyar dolara kadar geriledi. 15 Temmuz öncesinde yüzde 8 seviyesinde bulunan politika faizi darbe girişimiyle birlikte ciddi şekilde yükseldi. Darbe girişiminin negatif etkileriyle birlikte politika faizi 2018’de yüzde 24’lere kadar çıktı. Hükümetin ve TCMB’nin yoğun çabalarıyla bu oran tekrar tek haneli rakamlara gelse de aradan geçen süre zarfında, Türkiye önemli bir bedel ödemek zorunda kaldı.
İşbirlikçilerin kirli planları
15 Temmuz darbe girişiminin halkın direnişi ile bertaraf edilmesi sonrasında, bu sefer de PKK terör örgütü harekete geçmiş ve kriz ortamı oluşturma çabası devam etmiştir. Bu şekilde, Türkiye’nin
uluslararası arenadaki olumlu algısının değiştirilmesi ve yurtiçinde güvensiz bir ortamın oluşturulması hedeflenmiştir. Başarısız darbe girişimi ve sonrasında devam eden terör olaylarıyla son kertede amaçlanan ise Türkiye’deki yatırımları baskı altına almak ve ekonomik potansiyeli yok etmektir. Özellikle 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında, Türkiye ekonomisinde yaşanan hızlı toparlanmaya rağmen, not düşürülmesi kararının arka planında siyasi gerekçelerin olduğu aşikardır.
