Çin Halk Cumhuriyeti’ne yaptığı resmi ziyareti tamamlayan ABD Başkanı Donald Trump, İran, Tayvan ve diğer bazı konulardaki derin görüş ayrılıklarına rağmen, ülkesi ile Çin arasında iyi olan ilişkilerin bu ziyarette daha da iyiye gittiğini dile getirdi.Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Çin lideri Şi Cinping’in kendisini “pek çok olağanüstü başarıdan dolayı kutladığını” ve eski Başkan Joe Biden dönemine atıfla ABD’yi “belki de gerileyen bir ülke” olarak “nazik bir üslupla” tanımladığını söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı, Şi-Trump görüşmelerinin dünyaya “istikrar” sağladığını dile getirdi.
Çin’in Tayvan hassasiyeti ortada
Çin lideri Şi Çinli hükümet yetkililerinin aktardığına göre, özel görüşmeler sırasında Trump’ı Tayvan konusundaki görüş ayrılıklarının kötü yönetilmesi halinde dünyanın büyük güçlerini “çatışmalara ve hatta savaşlara” sürükleyebileceği konusunda uyardı.Donald Trump’ın Washington ile Pekin arasında “özel bir ilişki” olduğunu ifade etmesi ve görüşmelerin iyi geçtiğini öne sürmesine rağmen Şi Cinping’in Tayvan konusundaki sert ifadeleri görüşmelere damga vurdu. Ancak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, NBC News’e verdiği röportajda, ülkesinin Tayvan’a yönelik politikasının “değişmediğini” ve Çin’in Tayvan’ı zorla ele geçirmeye çalışmasının “korkunç bir hata” olacağını dile getirdi.
Hürmüz Boğazı’ndan “anlaştılar”
Liderler, İran savaşının başlamasından bu yana fiilen kapalı olan Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji taleplerine destek olmak için yeniden açılması gerektiği konusunda ise fikir birliğinde. İsrail ile ABD’nin İran’a saldırmasıyla 28 Şubat’ta savaşın başlamasından önce dünyadaki petrolün yaklaşık yüzde 20’si bu boğazdan geçiyordu.Trump, Fox News röportajında, Şi’nin özel olarak savaşı çözme konusunda yardım teklif ettiğini belirterek şunları dile getirdi: “Hürmüz Boğazı’nın açıldığını görmek istiyor. Herhangi bir şekilde yardımcı olabilirsem yardım etmek isterim dedi”. İran ile stratejik ortaklığı bulunan Çin’in ne gibi bir yardım sunacağı ise belirsizliğini koruyor.
Trump’ın göze petrolde
ABD Başkanı Trump, Şi ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, kritik Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gerektiği konusunda görüş birliği içinde olduklarını vurguladı.Trump ayrıca Şi’nin boğazdan geçen gemilere geçiş ücreti uygulanmasına karşı olduğunu ve Çin’in gelecekte Körfez petrolüne bağımlılığını azaltmak için ABD petrolü satın alma konusuna ilgi duyduğunu belirtti.Trump Çin’e gitmeden önce, enerji fiyatlarının yükselmesine yol açan ve küresel ekonomiyi resesyona sürükleme tehdidi oluşturan İran savaşı konusunda Şi ile yapılacak görüşmelerin önemini küçümseyen açıklamalarda bulunmuştu.
Rusya da devreye girdi
Trump’ın Çin ziyaretinin ardından Rusya de Çin ile temasını güçlendirdi. Rus lider ziyaretten birkaç gün sonra Çin’e gitti. Rus lider Putin de iki ülkenin bir kez daha tutum ve tavırlarında uyumu sağlamış olduğunu görmekten mutluluk duyduğunu, Rusya-Çin ilişkilerinin hiç olmadığı kadar yüksek bir seviyeye ulaştığını belirtti.Olumsuz dış koşulların varlığına rağmen Rusya ile Çin arasındaki etkileşimin güçlü ve yüksek bir ivme yakaladığına işaret eden Putin, “Ticaret hacmimiz son 25 yılda 30 kat arttı. Birkaç yıldır da 200 milyar doları rahat şekilde aşıyor.” ifadesini kullandı. Putin, “Orta Doğu’da krizin devam ettiği bir dönemde Rusya enerji kaynaklarında güvenilir bir tedarikçi, Çin de bu kaynakların sorumlu bir müşterisi olmayı sürdürüyor” şeklinde konuştu.
Temel değişiklik olur mu?
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Rusya ile Çin arasındaki stratejik ilişkide temel bir değişim olacağını beklemediğini söyledi.Merz, başkent Berlin’de İsviçre Konfederasyonu Başkanı Guy Parmelin ile yaptığı görüşmenin ardından ortak basın toplantısı düzenlendi.Bir gazetecinin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in yapacağı görüşmeden ne beklediğini sorması üzerine Merz, Başkan Putin’in Pekin ziyaretini çok yakından takip ettiklerini belirtti.Merz, Şi ile ABD Başkanı Donald Trump arasında gerçekleşen önceki görüşmeden yapılan çeşitli açıklamaları da dikkatle takip ettiklerini dile getirerek, “Şimdi, Rusya ile Çin arasındaki stratejik ilişkide temel bir değişim beklemiyoruz. Ancak elbette bu ziyaretle, Başkan Şi’nin de Ukrayna’daki savaşı sona erdirmesi için Başkan Putin’in üzerinde etkide bulunması umudunu taşıyoruz.” dedi.
Rusya için stratejik pazar
Enerji alanındaki öne çıkan başlıklar arasında, Rus gazını Moğolistan üzerinden Çin’e taşıması planlanan Sibirya’nın Gücü 2 adlı doğal gaz boru hattı projesi yer alıyor.Rus enerji şirketi Gazprom, Eylül 2025’te Çin’le söz konusu hat ve Moğolistan’dan geçecek “Soyuz-Vostok” transit hattına ilişkin mutabakat zaptı imzalamıştı.Halihazırda faaliyetteki Sibirya’nın Gücü boru hattından Çin’e yıllık gaz sevkiyatının 38 milyar metreküpten 44 milyar metreküpe, inşası süren Uzak Doğu güzergahındaki kapasitenin de 10 milyar metreküpten 12 milyar metreküpe çıkarılması konusunda da anlaşmaya varılmıştı.Finans tarafında da iki ülke, Batılı ülkelerin yaptırımları nedeniyle dolar ve avro dışı ödeme kanallarını son yıllarda güçlendirirken Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, Kasım 2025’te yaptığı açıklamada, Rusya ve Çin arasındaki ticari ödemelerin yüzde 99,1’inin ruble ve yuanla gerçekleştirildiğini bildirmişti.
İstenen sonuçlar alındı mı?
Yaklaşık 9 yıl aradan sonra bir ABD başkanının Çin’e yaptığı bu ilk ziyaret, görkemli diplomatik protokollere sahne olsa da uzmanlar ve piyasalar tarafından “beklentilerin altında kalan” bir zirve olarak nitelendirildi. Boeing Uçak Siparişi: Çin, ABD’den 200 adet Boeing uçağı satın almayı kabul etti. Trump bu rakamın 750’ye kadar çıkabileceğini iddia etse de sektör beklentisi olan 500 uçağın altında kalındı.NVIDIA Çip İzni: ABD Ticaret Bakanlığı; Alibaba, Tencent, ByteDance ve JD.com gibi 10 Çinli teknoloji devine NVIDIA’nın H200 yapay zeka çiplerini satın alma izni verdi.Piyasa Etkisi: Zirvede imzalanan ticari anlaşmalar küresel piyasalarda büyük bir coşku yaratmadı ve sınırlı bir etkiyle sınırlı kaldı.
Ziyaretin kritik aşamaları
Ziyaret sonrasında Çin resmi medyası ilişkilerin daha eşit bir düzleme oturduğunu savunurken, zirvenin hemen ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de Şi ile görüşmek üzere Pekin’e gitmesi, küresel güç dengelerindeki hareketliliğin devam ettiğini gösterdi. Tayvan Konusunda Trump’ın Çıkışı: Trump, ziyaret dönüşü verdiği demeçte Tayvan’ı bağımsızlık adımlarına karşı uyararak, “Bağımsızlığa giden birini istemiyorum” ifadesini kullandı ve Pekin’in kırmızı çizgisine diplomatik bir esneklik gösterdi.İran ve Hürmüz Boğazı: İki lider, Hürmüz Boğazı’nın ticarete açık tutulması ve İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı. Çin lideri Şi Cinping, olası bir gerilimi engellemek için arabuluculuk yapmaya istekli olduğunu belirtti.
